True, False, Not Given: სრული მეთოდი

ამ ტიპის კითხვაში ტექსტთან შესადარებლად მოკლე დებულებას გაძლევენ და სამი პასუხიდან მხოლოდ ერთი უნდა აირჩიო. ჯერ სამი ცნება ზუსტად გამიჯნე:

• TRUE — ტექსტი დებულებას აშკარად ადასტურებს: დებულებისა და ტექსტის მნიშვნელობა ემთხვევა.
• FALSE — ტექსტი დებულებას აშკარად ეწინააღმდეგება: ტექსტში მოცემული ფაქტი, რიცხვი ან ინფორმაცია საპირისპიროს გვიჩვენებს.
• NOT GIVEN — ტექსტი კონკრეტულ დებულებას არც ადასტურებს და არც ეწინააღმდეგება. თემა შეიძლება ნახსენები იყოს, მაგრამ ამ დებულების შესაფასებლად ინფორმაცია საკმარისი არ არის.

მოკლე მაგალითი ვნახოთ. ტექსტში წერია: The harbour library opened in 1924 and still lends books today. დებულება: The library is more than ninety years old. პასუხია TRUE, რადგან 1924 წლიდან დღემდე ოთხმოცდაათ წელზე მეტი გავიდა. მაგრამ დებულება რომ ყოფილიყო The library is the largest in the region, პასუხი იქნებოდა NOT GIVEN, რადგან ტექსტში ზომის შედარება არ არის — ზომაზე დუმილი დებულებას არც ადასტურებს და არც უარყოფს.

ყურადღება: პასუხი დებულების საინტერესობის ან რეალურ ცხოვრებაში სიმართლის მიხედვით კი არა, მხოლოდ ტექსტის ინფორმაციით განისაზღვრება. შენ თავად დებულებას კი არ აფასებ, ტექსტსა და დებულებას შორის მიმართებას ადგენ.

ქულები ყველაზე ხშირად კითხვიდან ტექსტზე გადასვლისას იკარგება. ყოველ კითხვაზე ნაბიჯები ერთი თანმიმდევრობით შეასრულე:

1. დებულებაში საკვანძო სიტყვები მონიშნე: სახელები, რიცხვები, თარიღები, მთავარი ტერმინები.
2. ტექსტში მათი შესაბამისი გამოთქმები ეძებე. თუ კითხვაში more than a century ago წერია, ტექსტში შეიძლება ისეთი გამოთქმა იყოს, როგორიცაა founded in the 1890s.
3. ნაპოვნი წინადადება წინა და მომდევნო წინადადებასთან ერთად წაიკითხე: შემობრუნების აღმნიშვნელი სიტყვები, მაგალითად, however, although, in fact, მნიშვნელობას მთლიანად ცვლის.
4. მხოლოდ მნიშვნელობა შეადარე — სიტყვასიტყვით დამთხვევას ნუ ეძებ; სინონიმები ამ გამოცდისთვის ჩვეულებრივი მოვლენაა.

მთავარი წესი: პასუხი მხოლოდ ტექსტის შესაბამის ინფორმაციას დააფუძნე; ზოგჯერ რამდენიმე წინადადების ერთად წაკითხვაა საჭირო. ტექსტით გამყარებული დასკვნის გამოტანა შეიძლება, მაგრამ პირადი ცოდნა ან განცდა, რომ სწორი მგონია, მტკიცებულება არ არის. TRUE/FALSE-ისთვის დამადასტურებელი ინფორმაცია ან წინააღმდეგობა დაადგინე; NOT GIVEN-ისთვის კი შეამოწმე, მოცემულია თუ არა დებულების შესაფასებლად საჭირო ინფორმაცია.

თავიდან ეს ოთხი ნაბიჯი ნელი ჩანს, მაგრამ გამეორებით ავტომატურ ჩვევად იქცევა — მიზანია გამოცდაზე მათი ყოველ ნაბიჯზე დაფიქრების გარეშე, ერთ რიტმში შესრულება.

პასუხს, რომლისაც ყველაზე მეტად ეშინიათ, სინამდვილეში ყველაზე მარტივი ლოგიკა აქვს: NOT GIVEN რთულ კითხვას კი არ ნიშნავს, არამედ იმას, რომ ტექსტი საჭირო ინფორმაციას არ იძლევა. ორი ნიუანსი გახსოვდეს:

• თუ დებულების ერთი ნაწილი ტექსტში დასტურდება, მეორეზე კი ტექსტი დუმს, პასუხი მაინც NOT GIVEN-ია; თუ მეორე ნაწილი ტექსტს ეწინააღმდეგება, პასუხია FALSE. თუ ტექსტში წერია Dr Mercer studied bees for ten years, დებულებისთვის Dr Mercer studied bees for ten years and her findings changed national farming policy მტკიცებულება საკმარისი არ არის: პირველი ნახევარი დასტურდება, მეორეზე კი ტექსტი დუმს.
• NOT GIVEN იმასაც არ ნიშნავს, რომ დებულება მცდარია. ტექსტი კონკრეტულ დებულებას არც ამყარებს და არც უარყოფს; მხოლოდ თემის ხსენება საკმარისი არ არის.

პრაქტიკული მიდგომაა: საკვანძო სიტყვებით შესაბამისი ინფორმაცია იპოვე და აუცილებელი კონტექსტი შეამოწმე. თუ ის დებულებას არც ადასტურებს და არც ეწინააღმდეგება, დაწერე NOT GIVEN. ხუთწუთიანი ძიება — იქნებ სხვაგან წერია? — მთელი ნაწილის დროს ჭამს. მხოლოდ ერთ წინადადებაში არხსენებას კი არ დაეყრდნო, შეამოწმე, შესაბამის კონტექსტში დებულებისთვის საჭირო ინფორმაცია არის თუ არა.

კიდევ ერთი შიში მოვიშოროთ: NOT GIVEN პასუხების რაოდენობა წინასწარ ნუ ივარაუდებ. განაწილების კანონზომიერებასაც ნუ ეძებ — პასუხების რიგს წინასწარ ვერ გამოიცნობ, ხოლო მსჯელობა „ზედიზედ სამი TRUE დავწერე, ესე იგი NG გამომრჩა“ დროს გაკარგვინებს. NG-ის შიშით ყველა საეჭვო პასუხის TRUE/FALSE-ზე გადაყვანა უფრო ძვირი ჯდება: თუ დარწმუნებული არ ხარ, ტექსტში კონკრეტული მხარდაჭერა ან წინააღმდეგობა ეძებე — თუ ვერ იპოვი, NG დაწერე.